TPI (Tuned Port Injection), “her bir silindire ayrı ayrı benzin gönderen ilk enjeksiyonlu makine” olarak tanımlanabilir. TPI, genel yapısı itibariyle, alışageldik karbüratörlü
motorlardan çok da farklı değildir, en büyük değişiklik emme manifoldundadır. Sizlere, bolca fotoğrafla,
adım adım, TPI motoru nasıl sökülür, bunu anlatacağım.

Tüm Amerikan arabası hayranlarına bir kez daha “merhaba”. Geçtiğimiz sayıda, sıralı 6 silindirden V8 motora geçmekten bahsetmiştik. Sizler sıcak yaz günlerinde soğuk içeceklerinizi yudumlayarak dergimizi okurken, bizler boş durmadık ve yazdıklarımızı hayata geçirdik ve yeni bir 350 makineyi motor havuzuna yerleştirdik. Diğer yandan, bir başka 350 makinemizdeki hararet problemini giderdik. Bu arada, geçen sayıda ufak bir yazım hatası yaptığımı fark ettim, lütfen düzeltiniz: Marş motoruyla ilgili bölümde 153 ve 163 diş olarak bahsedilen flexplate sayısının doğrusu 153 ve 168 olmalıdır. Bu doğrultuda, ilgili paragraf aşağıdaki gibidir:
“Marş Motoru: Chevrolet motorlarında 2 tip marş motoru kullanılır. Aslında belirleyici olan motorun volanı (flywheel) / volan sacıdır (flexplate). 153 diş tipte olanlar L6 ve eski tip V8’lerde karşımıza çıkarken, daha yeni V8’lerde 168 diş kullanılmaktadır. L6 motorlardan çıkan marş motorlarının sarım sayısı  daha düşük olmakla birlikte, sıkıştırması yüksek olmayan V8 motorlarda kullanılabilirler”.
Bu ufak hatadan dolayı özür dilerim.
Gelelim bu sayımızın içeriğine: Sizlere az önce bahsettiğim, su eksilterek hararet problemi yaşayan motorumuz aslında alışageldiğimiz karbüratörlü motorlardan biraz farklı, TPI (Tuned Port Injection) adı verilen ve her bir silindire ayrı ayrı benzin gönderen ilk enjeksiyonlu makine diyebiliriz. GM’in ‘80’li yıllardan itibaren yaygın olarak kullanmaya başladığı bu sistem, beraberinde elektronik kontrollü sistemlerin de temelini oluşturmuştur diyebiliriz.
Genel yapısı itibariyle makinemiz alışageldiğimiz karbüratörlü motorlardan çok da farklı değildir, en büyük değişiklik emme manifoldundadır. Bu nedenle, sizlere bolca fotoğrafla adım adım TPI motoru nasıl sökeceğinizi ve silindir kapak contasını nasıl değiştirebileceğinizi göstereceğim.
İlk adım olarak, her zaman olduğu gibi işe akü başlarını sökerek başlıyoruz. Eğer kısa süreli hafızanız güçlü değilse ve / veya bu işlemleri birkaç günde tamamlamayı planladıysanız, hangi kabloyu nereden çıkardığınızı not alarak ve kağıt maskeleme bandının üzerine anımsatıcı notlar yazarak kabloların uçlarını işaretleyebilirsiniz. Ardından ilk işimiz, alternatörü ve bağlantı ayaklarını sökmek. Bu aşamada buji kablolarını bujilerden ayırıp, distribütör bağlantılarını yerinde bıraktık. (Bkz. Resim 1)
Su pompasının (devirdaim demek daha eğlenceli nedense!) alt hortumundaki kelepçeyi tornavida kullanarak gevşetin ve soğutma sistemindeki suyu boşaltın. (Bkz. Resim 2 ve 3) Eğer üzerinde orijinal kelepçesi varsa tornavida işe yaramaz, papağan pense veya ayarlı pense kullanın. Radyatör üst hortumunu emme manifoldundan benzer yöntemle ayırın. (Bkz. Resim 4)
Sıra, klima kompresörünün hortumlarına geldi, bu hortumlar kompresörün arka tarafına bir flanş ve flanşın ortasında tek civata ile bağlanmıştır ve sökülmesi çok kolay olmakla birlikte dikkat gerektirir. Sistem, içinde basınçlı klima gazı ve yağ içerir, bu nedenle civatayı 1-2 diş gevşettiğinizde gazın fısıldayarak çıktığını duyacaksınız. Ses kesilinceye kadar bekleyin ve 1-2 tur daha gevşetip tekrar bekleyin, bu şekilde ilerleyerek hortumları kompresöre bağlayan flanşı yerinden çıkarın. (Bkz Resim 5) Gaz veya yağın yüzünüze veya ellerinize sıçraması durumunda, temas eden bölgeleri bol suyla yıkayın. Hortumların ucunu temiz bir bez parçasıyla sarın veya bir naylon torbayı üzerlerine geçirin. Böylelikle içine toz, vb yabancı maddelerin kaçmasını önlersiniz. (Bkz. Resim 6)
Hortumları söktükten sonra klima kompresörünü ve bağlantı ayaklarını oklarla işaretli olan noktalardan gevşeterek sökün. Bağlantı noktalarının daha kolay anlaşılması için klimanın söküldükten sonraki fotoğrafını tercih ettim. Kompresörün oldukça ağır olduğunu unutmayın ve sırasıyla 1 ve 2 numaralı bağlantıları ayırın, daha sonra bir elinizle kompresöre destek olurken, diğer elinizle 3 numaralı bağlantıyı hafifçe gevşetin, bu ve kompresörü sola soğru kastırarak kayışını kasnaktan kurtarın. Tekrar dikkatlice sağa doğru yatırın ve kompresörü sıkıca ve dengeli tutarak 3 no’lu bağlantıyı tamamen sökün. (Bkz. Resim 7) Ve klima kompresörünü dışarı alın. Yine sırasıyla 4 ve 5 numaralı civataları sökün. Birden fazla kayış kullanılan sistemlerde kasnakların aynı hizaya getirilmesi için zaman zaman burç ya da kör somun kullanılmış olabilir, bizim söktüğümüz motorda 5 numaralı civatanın ardında kör somun vardı, montaj esnasında yerini unutmamak için braketin üzerine bağlamayı ihmal etmedik, bu işlem için ip, tel veya plastik kelepçe kullanabilirsiniz. Aynı zamanda söktüğünüz civataları da rastgele kabın içine atmak yerine sırayla dizerseniz, montaj sırasında hangi civata nerenindi diye aramaktan kurtulursunuz. (Bkz. Resim 8)
5 numaralı civatayı söktüğünüzde direksiyon pompasının da gevşediğini fark edeceksiniz, yine sola çekerek kayışı çıkarıp, pompayı dikkatlice sağa yatırdığınızda silindir kapağının önünden tüm engelleri kaldırmış olacaksınız.
Şimdi sıra emme manifoldunu sökmeye geldi. İşe gaz teli, roket teli, varsa cruise control tellerini manifold üzerindeki braketten sökerek başlayın, böylece sökmeniz gereken civatalara çok daha rahat ulaşabilirsiniz. (Bkz. Resim 9)
Throttle body üzerindeki hortumları ve sensörlerin soketlerini çıkarın ve 4 civatayı gevşeterek throttle body’i emme manifoldundan ayırın. (Bkz. Resim 10) Montaj öncesinde throttle body’nin içini temizlemenizi tavsiye ederim.
Throttle body’nin devamındaki parçayı sağlı sollu 4’er civatayı çıkardıktan sonra hafifçe kaldırın, ancak dikkatli olun ve altındaki hortumları ayırın. Sensörü manifold üzerinde bırakın ve kablosunu takip ederek ana tesisattan soketinden ayırın. Motorun karşısına geçtiğimizde motorumuz artık bu şekilde görünüyor olacak. (Bkz. Resim 12)
Fuel rail üzerinde yolcu tarafında arkada bir supap göreceksiniz, bu supapı bir tornavida ucuyla hafifçe bastırın, burada amaç, yakıt sistemi içindeki aşırı basıncı tahliye etmektir. (Bkz. Resim 13) Enjeksiyonlu sistemlerde yakıt basıncı oldukça yüksektir, bu nedenle bu işlemi yapmadan yakıt borularını sökmeyin.
Yolcu tarafındaki runner borularının, altta manifolda bağlayan 6 civatasını sökerek çıkarın ve dışarı alın. (Bkz. Resim 14) Ve enjektörlerin soketlerinden elektrik kablolarını ayırın.
1 ve 2 numaralarla gösterilen benzin borularını fuel rail’den ayırın, bu işlemi yaparken karşılıklı 2 anahtar kullanmayı unutmayın, aksi taktirde benzin borularını bükmeniz ya da çatlatmanız çok kolay olur. Daha sonra 3, 4, 5 ve 6 no’lu civataları sökerek bir tornavida yardımıyla ya da sadece elinizle enjektörlerle birlikte fuel rail’i manifolddan ayırın. (Bkz. Resim 15)
Şimdi sürücü tarafındaki runner borularını yine 6 civatayı sökerek çıkarın. Artık karşımızda sadece distribütör ve emme manifoldunun kendisi kaldı. (Bkz. Resim 16)
Distribütörün elektrik bağlantılarını sağlayan soketleri ve emme manifoldu üzerinde sabitleyen 14’lük civatayı sökün ve distribütörü dışarı alın. Emme manifoldunun 12 civatasını söktükten sonra emme manifoldunu dışarı alın.
Egzoz manifoldların ve / veya headers’ları, silindir kapaklarından 6’şar civatasını sökerek ayırın. (Bkz. Resim 17)
Rocker’ları (horozlar) ve pushrod’ları (kavallar) söktükten sonra, silindir kapaklarının saplamalarını çıkarın. (Bkz. Resim 18)
Büyük ihtimalle her biri 65 ft / lbs torklanmış saplamalar yüzünden silindir kapağı sıkı sıkı oturmuş olacak ve yerinden oynamayacaktır. Döküm silindir kapağının yaklaşık 27 kg olduğunu düşünürseniz, elle zorlamak anlamsız olur, en kolay yöntem, emme portlarından birine levye takarak yukarıya doğru kasmak ve ağır bir çekiçle kapağa tıklamaktır, böylece silindir kapağı, tam yerine oturmasını sağlayan pimlerden kurtulacaktır. (Bkz. Resim 19-20)
Kapağın her 2 ucunda birer rocker bırakırsanız bunları tutacak olarak kullanıp 27 kg’lik kapağı kaldırmayı daha kolay hale getirebilirsiniz. (Bkz. Resim 21) Eğer bir arkadaşınızdan bu konuda yardım alırsanız, belinizi sakatlama riskini de minimuma indirmiş olursunuz. (Bkz. Resim 22)
Silindir kapak contalarını incelediğimizde contanın yanık olduğunu ve 8 numaralı silindire su kaçırdığını fark ettik (Bkz. Resim 23). Kapakların ve bloğun yüzeyini temizledikten sonra kapakların ve bloğun kontrolünü yaptığımızda herhangi bir sorunla karşılaşmadık. Yine de kapakları sökmüşken rektifiyeciye götürerek kontrollerini yaptırdık. (Bkz. Resim 24)
Motorun toplanması, sökme işlemlerinin tam tersi doğal olarak, ancak özellikle dikkat edilmesi gereken birtakım konular var ki, bunları da daha sonraki sayılarımızda sizlerle paylaşacağım.
Hepinize keyifli sürüşler dilerim. Benzininiz bol, yolunuz açık olsun.