2 Alman markası: Büssing ve Opel. Büssing, tarih olmuş talihsiz markalardan biri. Opel hâlâ yaşıyor fakat sayfalarımıza konuk olan modeli Blitz ise üretilmiyor artık. Neyse ki, Türkiye’de en azından bir klasik otomobil koleksiyonunda, bu 2 markanın 2 ağır klasik aracı mevcut.

Şaban Karamancı, “Bugünlerde Ankara’da bir klasik otomobil müzesi kuruluyor” haberinin kahramanı. İstanbul’daki birden fazla otomobil müzesine karşın, Ankara henüz bir klasik otomobil müzesine sahip değil. İşte Şaban Bey bu müzenin hazırlıkları içinde ve bu müze belki de Türkiye’nin, çatısı altında “ağır klasikler”i barındıracak ilk klasik otomobil müzesi olma unvanını taşıyacak.
Genel Yayın Yönetmenimize, aylar önce, “Bir ‘ağır klasikler’ köşesi açalım” diye bahsetmiştim. Zira geniş bir bilgi birikimim var. Bu da Türkiye’de bir “ilk” olur. Sayfalarla sınırlansa bile. Ancak bu konu ile ilgili okuyucularımız yüzde 5’i bulmaz zannediyorum. Gerçi, belki derginin içinde kamyon yok diye satın almayanlar da vardır, kim bilir? İşte Şaban Bey ile yapılan bu röportaj bize kendiliğinden “ağır klasikler” sayfalarını getirmiş oldu.
Şaban Karamancı, ‘50’li yıllarda babası Ahmet Karamancı’nın ‘İç Anadolu Bayiliği’ adı altında, Büssing kamyonları distribütörlüğü, Opan A. Ş. adı altında da Opel distribütörlüğü yaptığı yıllarda, kendilerine ait bir Büssing kamyon ile şirket işlerinde kullanılan bir Opel-Blitz kamyonu bugüne dek korumuş, bunları 2006 yılında tüm mekanik aksamlarını elden geçirerek restore etmiş ve koleksiyonuna katmış. Ben bu araçları tek tek ele alıp, kısa da olsa tarihçelerine bir göz atarak, ilk ağır klasiklerimizi tanıtmaya çalışacağım.

Tarih olmuş talihsiz marka

Sonu gelen talihsiz otomobil markaları gibi, talihsiz kamyon, otobüs markaları da var tabii ki. Almanya’nın en büyük ve tanınmış markalarından ağır araç üreticisi Büssing de bunlardan biri.
1903 yılında kurulan H. Büssing AG., 2 silindirli benzinli bir motorla 3-tonluk kamyon üretimine başladı. 1904’te de otobüslerini pazara kattı. Bu üretimde, önce Straker-Squire lisansı kullanıldı, 1907’de bu lisans Avusturya’daki Maschinenfabrik A. Fross’a satılınca, firmanın yeni ismi de  Maschinenfabrik A. Fross-Büssing oldu. 1909 yılında araçlar Fross-Büssing adı ile üretilmeye başlandı. Aynı yıl Büssing kamyonları Rathgeber adı ile Jos Rathgeber tarafından Münih’te ve 1913’te Ganz Waggon Es Gepgyar tarafından, Ganz adı altında Macaristan’ın Budapeşte kentinde üretilmeye başlandı.
1909 yılında dünyanın ilk 6-silindirli, 90 beygirlik, benzinli kamyon motorunu yapan Büssing, birkaç yıl içinde imal ettiği 5 ve 11 tonluk kamyonlarla çok tutuldu. 1914’te 4 x 4 askeri kamyonları takiben, 2, 3 ve 5 tonluk kamyonlar, 2,5 tonluk şasi ile de otobüs üretildi. 1920 yılında Büssing Automobil Werke KG. olan şirket ismi, 1922’de Automobilwerke H. Büssing AG. olarak değiştirildi. 1923 yılında Almanya’nın ilk çift diferansiyelli şasisi imal edilerek, 6 silindir, 80 beygir bir motorla kamyon ve otobüsler üretildi.  1924’te benzin-elektrik ortak gücü ile çalışan bir prototip motor geliştiren Büssing, 1929’da şasisiz, Forward-Control (“burunsuz” dediğimiz) bir otobüs, 1930’da da geleceğin meşhur “Trambus” otobüs modelinin ilkini, 6-tekerlekli, yatık ve ortaya monte edilmiş 110 beygirlik bir motorla tanıttı.
1928 yılında Mannesman-Mulag motor ve kamyon fabrikası, 1930’da Automobilfabrik Komnick AG., bir yıl sonra da Berlin ve Leipzig’de kamyon üretimi yapan Nacionale Automobil AG. (NAG) satın alınarak, isim Büssing-NAG olarak değiştirildi. 1950 yılına kadar bu isimle üretim yapan şirket, aynı yıl Büssing Nutzkraftwagen GmbH. oldu. Modeller elden geçirilerek, tasarımlar yenilendi. Otobüs üretimindeki modellere tabanaltı yatık (underfloor) motorlar yerleştirildi. Büssing, artan talebi karşılamak üzere, Salzgitter’de yeni bir montaj fabrikası açtı. 1962 yılında, Osterholz Scharmbeck’teki otomobil ve kamyon üreticisi Carl F. Borgward GmbH. ile birleşerek, 1968 yılına kadar 750 kiloluk 4 x 4 Büssing Burglöwe adlı modelleri üretti. Ve 1968’de Borgward, Faun-Werke GmbH.’ye satıldı. 1960 yılında Büssing Automobil AG. ismini alan üretici, 1968’de bir yenilik yaparak, 150 beygir tabanaltı motorlu, şasilere önden asılmış, yere yakın şoför mahallili modelleri piyasaya çıkardı. 5-18 ton arası yük kapasitelerindeki bu modellerde 4 ve 6 tekerlekli şasi, çekici tipi kamyonlarla, şehir içi otobüsler üretildi.
Büssing ile yakın işbirliği içinde çalışmakta olan Maschinenfabrik Augsburg-Nürnberg (MAN) kamyon ve otobüs firması, 1971’de birleşerek MAN-Büssing adı altında, tabanaltı motorlu modellerinde imalatı sürdürerek, ortak üretime devam ettiler. Ancak ‘80’lerde tüm Büssing modelleri üretimden kaldırıldı. Eylül 1981’den bu yana MAN modellerinde sadece Büssing’in aslanlı logosu kullanılmakta.
Büssing’in kim olduğunu tanıdıktan sonra, koleksiyoner Karamancı’nın, fotoğraflarda gördüğünüz 1959 Büssing şasi kamyonunu tanıyalım.
Ahmet Karamancı’nın İç Anadolu bayiliğini yaptığı Büssing’in (1953 senesi reklamında görüldüğü gibi), ithalatçısı ve Türkiye genel distribütörü Galip Ceylani idi. Kamyonlar, kasasız, çoğunlukla şasi veya otobüs yapılmak üzere sadece motor ile (Chassis-Cowl olarak adlandırılan) şoför mahalsiz ithal edilirdi. Kırmızı Büssing LS11, 6 silindirli170 beygirlik S11 motorunu taşımakta. Kamyonun şoför mahalli, restorasyon yapılırken orijinalliğini kaybetmiş veya yukarıda bahsettiğim gibi sadece motor kaputu ile gelmiş, burada şoför mahalli imal edilmiş olabilir. Krom dikey egzos ve susturucusu, krom aynalar aksesuar olarak ilave edilmiş. Ön cam tek parçaya dönüştürülmüş, silecekler ve sileceklerin bağlandığı şoför mahalli tavan kaşı da yok edilmiş. (Veya 1948-50 NAG şoför mahalli monte edilmiş.) 1962 senesinde üretimden kaldırılan bu modelin orijinal şoför mahalli ile renksiz fotoğrafını görüyorsunuz. Büssing’in 1959 yılında ürettiği 1.336 adet araçtan sadece 112’si LS11 modeli. 1956-1961 yılları arasında ise toplam 1.832 adet LS11 modeli üretildi.

1934’ten 1987’ye

Şaban Karamancı, Opan A. Ş. ile Opel bayiliğini yaptıkları yıllardan bir de Opel-Blitz katmış koleksiyonuna. Biraz da Opel’e bakacak olursak; 1899 yılında Almanya’nın Rüsselsheim-am-Main şehrinde kurulan Adam Opel AG., ilk kamyonunu 1910’da üretti. 1-ton kapasiteli bu kamyon 45 beygir gücündeki 5-litrelik bir motorla yürümekte idi. Birinci Dünya Harbi sırasında askeri hizmet için daha hafif 3-tonluk bir kamyon daha üreten Opel,  1926 yılında 1.750 kg kapasiteli, 2,6-litrelik, 4 silindirli, 40 beygir gücü olan üçüncü modelini piyasaya çıkardı.
1929 yılında Opel, General Motors tarafından satın alındı. Opel-Blitz ise 1931’de bu ismi alarak, 1975 yılına kadar üretimde kaldı. İlk Opel-Blitz, 2,5-ton  kapasiteli, 61 beygir gücünde, 3,5-litre, 6 silindirli bir motorla tanıtıldı. Eski Opel kamyon da Opel-Blitz ismini aldı ve üretimine devam edildi. Ancak 1934 yılında motoru, 2-litrelik, 6 silindirli bir otomobil motoru ile değiştirilen eski Opel, hafif kamyon sınıfında pazarlanmaya devam edildi.
Seri üretimle daha çok kamyon satmak isteyen Opel, Brandenburg’da yeni bir fabrika kurdu. Burada 3-ton kapasiteli kamyon üretimine başlandı. İkinci Dünya Harbi’nde kullanılmak üzere modifikasyonlarla tekrar modeli geliştirilerek, 3,5-tonluk 4 x 4 araçlar yapımına başlandı. Half-Track dediğimiz, arka tekerlekler yerine palet kullanılarak orduda görev yapan bu araçlardan (Sd. Kfz. 3, Sd. Kfz. 4) Büssing, Krauss-Maffei, Mercedes-Benz, Famo, Klöckner-Humboldt-Deutz, fabrikaları da üretti.
Harp sonrası, 1946 yılında tekrar pazara dağıtım başlayarak, yeni 1,5-ton modeli tanıtıldı. Kamyonun 2,5-litre, 6 silindir, benzinli motoru vardı. 1952 yılında, Chevrolet’nin 1948-1954 yılları arasında kullandığı “Advance Design” şoför mahallinin ön bölümü modifiye edilerek ve kapasite 1.750 kg’ye yükseltilerek, fotoğraflarda gördüğünüz, Şaban Karamancı’nın koleksiyonundaki Opel-Blitz üretime girdi. 1959 yılında yerini yarım burunlu modele bıraktı.
1975 yılında, Opel-Blitz, İngiltere’de yine General Motors kuruluşu olan Bedford kamyonları ile ortak üretim yapmak üzere birleşti. Uzun sürmeyen bu ortaklık sonucu Bedford, diğer markaların rekabeti ile baş edemeyerek kamyon imalatını durdurdu. Sadece “CF Van” üretimde kaldı. Opel ile devam eden ortaklık da, Bedford-Blitz van’ların  1987 yılında imalattan kaldırılması ile son buldu.
Karamancı koleksiyonundaki 1959 Opel-Blitz, standart olan mavi orijinal rengini korumuş. Sinyal lambaları ve krom aynalar sonradan ilave edilmiş. Ancak Opel logosu ve Opel yazısı yanlış yerlere monte edilmiş. Kaput üzerinde olması gereken Blitz (şimşek) logosunun orijinali büyük ve çerçevesiz. Opel yazısı ise hemen panjur panelinin üzerinde olmalı idi. Yardımcı olabilmek ümidi ile orijinal kamyonun siyah-beyaz bir
fotoğrafını yayımlıyorum. Sayın Şaban Karamancı’nın müze teşebbüsüne başarılar dilerim.